گوشدادن فعال، ششمین صلاحیت یک کوچ
مقدمه
در مقالهی کوچ حرفهای چه مهارتهایی دارد؟ با هشت شایستگی محوری ICF آشنا شدیم. ششمین شایستگی، گوشدادن فعال (Listens Actively)، طبق تعریف رسمی یعنی «تمرکز بر آنچه مراجع میگوید و آنچه نمیگوید، برای درک کامل آنچه در بستر سیستمهای زندگی او منتقل میشود، و حمایت از خودبیانی مراجع.» (منبع: مدل شایستگیهای محوری ICF، 2025)
یک نکتهی ظریف در خودِ نام این شایستگی
جالب است بدانید ICF این شایستگی را «Active Listening» (شنیدن فعالانه) نامگذاری نکرده — عمداً از عبارت «Listens Actively» (فعالانه گوشمیدهد) استفاده کرده است. طبق تحلیلهای تخصصی این حوزه، این انتخاب کلمه تصادفی نیست: تاکید روی فعل، نه صفت، نشان میدهد گوشدادن یک ویژگی ثابت و ازپیشکسبشده نیست، بلکه کاری است که کوچ باید لحظهبهلحظه و بهطور مداوم در طول جلسه انجام دهد. (منبع: Tandem Coach)
نکتهی دیگری که در همین تعریف رسمی نهفته و اغلب نادیده گرفته میشود: عبارت «آنچه مراجع میگوید و آنچه نمیگوید» وزن یکسانی به هر دو طرف میدهد. بهعبارت دیگر، سکوت، مکث، یا موضوعی که مراجع عمداً یا ناخودآگاه از آن طفره میرود، از نظر ICF بهاندازهی جملاتی که واقعاً بیان میشوند، حامل معنا و اطلاعات است.
پنج رفتار مشخصی که ICF برای شایستگی گوش دادن فعال تعریف کرده
طبق سند رسمی ICF، گوشدادن فعال به این رفتارها تجزیه میشود:
- درنظرگرفتن بستر، هویت، محیط، تجربهها، ارزشها و باورهای مراجع برای درک بهتر آنچه او منتقل میکند.
- بازتابدادن یا خلاصهکردن حرفهای مراجع برای اطمینان از وضوح و درک مشترک.
- تشخیص و پرسیدن، وقتی چیزی فراتر از آنچه گفته شده وجود دارد — یعنی کوچ متوجه میشود لایهای پنهان در پس حرف مراجع هست و دربارهاش سوال میکند.
- توجه، بهرسمیتشناختن و کاوش احساسات، تغییرات انرژی، نشانههای غیرکلامی و سایر رفتارها.
- ترکیب کلمات، لحن صدا و زبان بدن مراجع برای رسیدن به معنای کامل پیام او.
چرا سکوت هم بخشی از گوشدادن فعال است؟
یکی از نشانههای یک کوچ باتجربه، توانایی او در تحمل سکوت است — یعنی بهجای پرکردن فوری هر مکث با یک سوال یا جملهی جدید، فضا را برای تامل مراجع باز نگه دارد. این توانایی، مکمل مستقیم گوشدادن فعال است: گاهی عمیقترین بینشها دقیقاً در همان سکوتی شکل میگیرند که یک کوچ کمتجربهتر، از ناراحتی، عجله میکند آن را پر کند.
چرا این شایستگی برای مدیران و کارآفرینان اهمیت دارد؟
بسیاری از مدیران، در محیط کاری روزمرهشان، به گوشدادنی عادت کردهاند که هدفش صرفاً استخراج اطلاعات یا رسیدن سریع به یک تصمیم است. اما وقتی همان مدیر در جلسهی کوچینگ مینشیند و کوچ واقعاً به آنچه او نمیگوید هم توجه میکند — تردیدی که در لحن صدایش هست، موضوعی که مدام از کنارش رد میشود — معمولاً به بینشی میرسد که در هیچ جلسهی مدیریتی دیگری به آن نرسیده بود. این دقیقاً همان تفاوتی است که گوشدادن فعال کوچینگ را از یک گفتوگوی معمولی جدا میکند.
جمعبندی
- گوشدادن فعال، ششمین شایستگی محوری ICF است و شامل توجه همزمان به آنچه مراجع میگوید و آنچه نمیگوید.
- نامگذاری «Listens Actively» بهجای «Active Listening» عمدی است و بر مداومبودن این فرایند تاکید دارد.
- پنج رفتار کلیدی این شایستگی عبارتاند از: درک بستر مراجع، بازتابدادن حرفها، پرسیدن دربارهی لایههای پنهان، توجه به احساسات و نشانههای غیرکلامی، و ترکیب کلام و زبان بدن.
- تحمل سکوت، مکمل مستقیم گوشدادن فعال است و اغلب فضایی میسازد که عمیقترین بینشها در آن شکل بگیرند.
سوالات متداول
1. تفاوت «گوشدادن فعال» با گوشدادن معمولی چیست؟ گوشدادن معمولی اغلب برای دریافت اطلاعات یا آمادهشدن برای پاسخ است؛ گوشدادن فعال در کوچینگ، توجه همزمان به کلام، احساسات، زبان بدن، و حتی آنچه گفته نمیشود را در بر میگیرد.
2. چرا سکوت در یک جلسهی کوچینگ مهم است؟ چون فضایی میسازد که مراجع بتواند بدون فشار برای پاسخ فوری، واقعاً فکر کند — و اغلب عمیقترین بینشها در همین فضا شکل میگیرند.
3. آیا گوشدادن فعال فقط به کلمات مراجع توجه میکند؟ خیر؛ طبق تعریف رسمی ICF، لحن صدا، زبان بدن، تغییرات انرژی و حتی سکوتها هم بخشی از این فرایند هستند.
دربارهی موسسه مربیگری کسبوکار دانشگاه تهران
موسسه مربیگری کسبوکار دانشگاه تهران، با پشتوانهی علمی دانشگاه تهران و همکاری بیش از 20 سازمان و 400+ توسعهجو، مربیان خود را برای تسلط بر همین سطح از گوشدادن عمیق و فعال آموزش میدهد. برای آشنایی با دورههای ما، اینجا کلیک کنید.
منابع
- International Coaching Federation (ICF) — مدل شایستگیهای محوری ICF
- Tandem Coach — Listens Actively: What ICF's Listening Competency Really Requires
